کتاب براندازی اثر استیفن کینزر؛ ترجمه فریدون گیلانی
2,000,000 تومان
کتاب براندازی
اثر استیفن کینزر؛
تاریخ مداخلات آمریکا و سرنگونی حکومتها از هاوایی تا عراق
نویسنده: استیفن کینزر (Stephen Kinzer)
مترجم: فریدون گیلانی
عنوان اصلی: Overthrow: America’s Century of Regime Change from Hawaii to Iraq
موضوع: تاریخ سیاسی، روابط بینالملل، سیاست خارجی آمریکا، کودتاها و مداخلات نظامی
مقدمه
کتاب «براندازی» نوشته استیفن کینزر، یکی از آثار قابل توجه در زمینه تاریخ سیاسی و بررسی سیاست خارجی ایالات متحده آمریکاست. این کتاب به موضوعی مهم و بحثبرانگیز در تاریخ معاصر جهان میپردازد: دخالت قدرتهای بزرگ در سرنوشت سیاسی کشورهای دیگر و تلاش برای تغییر حکومتهایی که با منافع سیاسی، اقتصادی و راهبردی آنها همسو نیستند. کینزر در این اثر با نگاهی تاریخی و پژوهشگرانه، روند بیش از یک قرن مداخلات آمریکا در کشورهای مختلف را بررسی میکند و نشان میدهد که چگونه سیاست تغییر حکومت، از یک اقدام محدود و موردی به یکی از ابزارهای تأثیرگذار در سیاست خارجی این کشور تبدیل شده است.
اهمیت کتاب در آن است که نویسنده به جای بررسی صرف جنگها و روابط دیپلماتیک، سراغ عملیاتهایی میرود که هدف اصلی آنها کنار زدن رهبران سیاسی و تغییر ساختار قدرت در کشورهای دیگر بوده است. این عملیاتها گاهی با حضور مستقیم نظامیان، گاهی با برنامهریزی سازمانهای اطلاعاتی و گاهی با همکاری سیاستمداران، شرکتهای اقتصادی و گروههای داخلی انجام شدهاند.
استیفن کینزر تلاش میکند نشان دهد که تصمیمهای سیاسی یک دولت قدرتمند چگونه میتوانند سرنوشت ملتهای دیگر را تحت تأثیر قرار دهند و پیامدهای چنین تصمیمهایی لزوماً مطابق پیشبینی طراحان آنها پیش نمیرود. از دیدگاه نویسنده، بسیاری از عملیاتهایی که در ابتدا موفقیتآمیز به نظر میرسیدند، در بلندمدت زمینهساز بحرانهای سیاسی، بیثباتی اجتماعی، درگیریهای داخلی و مشکلات اقتصادی شدند.
موضوع اصلی کتاب براندازی چیست؟
محور اصلی کتاب، بررسی مجموعهای از عملیاتهای تغییر حکومت است که ایالات متحده آمریکا از اواخر قرن نوزدهم تا آغاز قرن بیستویکم در کشورهای مختلف انجام داده یا در آنها نقش تعیینکننده داشته است. کینزر این تاریخ را از سرنگونی سلطنت هاوایی در سال ۱۸۹۳ آغاز میکند و با بررسی رویدادهای دوران استعمار، جنگ سرد و تحولات پس از آن، به حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ میرسد.
نویسنده در این مسیر نشان میدهد که مداخله خارجی همیشه با یک شکل مشخص انجام نمیشود. گاهی فشار اقتصادی و سیاسی، گاهی حمایت از مخالفان داخلی، گاهی عملیات مخفی اطلاعاتی و گاهی لشکرکشی نظامی ابزارهایی هستند که برای تغییر حکومتها به کار گرفته میشوند.
یکی از پرسشهای اساسی کتاب این است که چرا یک کشور قدرتمند تصمیم میگیرد حکومت کشوری دیگر را سرنگون کند؟ آیا این تصمیمها صرفاً برای دفاع از امنیت ملی و گسترش دموکراسی گرفته میشوند یا منافع اقتصادی، کنترل منابع طبیعی، نفوذ منطقهای و رقابتهای جهانی نیز در آنها نقش دارند؟
کینزر با روایت نمونههای تاریخی، خواننده را به بررسی دقیقتر این پرسشها دعوت میکند و نشان میدهد که در بسیاری از موارد، فاصله قابل توجهی میان توجیهات رسمی مداخله و انگیزههای واقعی تصمیمگیرندگان وجود داشته است.
از هاوایی تا گسترش نفوذ آمریکا
یکی از نقاط آغازین روایت کتاب، سرنگونی سلطنت هاوایی در سال ۱۸۹۳ است. در این ماجرا، گروهی از بازرگانان و مخالفان حکومت سلطنتی با حمایت و همراهی نمایندگان آمریکا در جزایر هاوایی برای کنار زدن ملکه لیلیوئوکالانی اقدام کردند. این اتفاق در نهایت زمینه را برای پایان استقلال سیاسی هاوایی و الحاق آن به ایالات متحده فراهم کرد.
اهمیت این رویداد در کتاب از آن جهت است که نشان میدهد سیاست گسترش نفوذ آمریکا و مداخله در امور کشورهای دیگر، پدیدهای محدود به دوران جنگ سرد یا سیاستمداران معاصر نبوده است. نویسنده با بازگشت به اواخر قرن نوزدهم، ریشههای تاریخی این رویکرد را بررسی میکند.
در ادامه، کتاب به جنگ آمریکا و اسپانیا و گسترش نفوذ این کشور در مناطقی مانند کوبا و فیلیپین میپردازد. این بخش تصویری از دورانی ارائه میدهد که ایالات متحده بهتدریج از یک قدرت منطقهای به کشوری با جاهطلبیهای گستردهتر جهانی تبدیل میشد.
نقش منافع اقتصادی در تغییر حکومتها
یکی از موضوعات مهم و تکرارشونده در کتاب براندازی، ارتباط میان منافع اقتصادی و تصمیمهای سیاسی است. کینزر نشان میدهد که در برخی از مداخلات خارجی، شرکتهای بزرگ و صاحبان سرمایه نقش مهمی در شکلگیری سیاستهای دولت آمریکا داشتهاند.
در چنین شرایطی، حکومتهایی که تلاش میکردند کنترل بیشتری بر منابع طبیعی، زمینها، صنایع و اقتصاد کشور خود داشته باشند، ممکن بود با مخالفت قدرتهای خارجی و شرکتهایی روبهرو شوند که منافع اقتصادی گستردهای در آن کشورها داشتند.
از نگاه نویسنده، نمیتوان تاریخ مداخلات آمریکا را بدون توجه به منافع تجاری، سرمایهگذاریهای خارجی، منابع طبیعی و رقابت بر سر بازارهای جهانی بهدرستی درک کرد. البته هر یک از این مداخلات شرایط و انگیزههای خاص خود را داشته و نمیتوان همه آنها را با یک علت واحد توضیح داد.
این بحث یکی از جنبههای مهم کتاب است؛ زیرا خواننده را متوجه پیوند پیچیده میان اقتصاد و سیاست بینالملل میکند.
ایران و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲
یکی از مهمترین بخشهای تاریخی کتاب برای خوانندگان ایرانی، بررسی کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و سرنگونی دولت محمد مصدق است.
در دوران نخستوزیری مصدق، مسئله ملی شدن صنعت نفت به یکی از مهمترین موضوعات سیاسی و اقتصادی ایران تبدیل شد. دولت ایران در تلاش بود کنترل بیشتری بر منابع نفتی کشور به دست آورد و از نفوذ شرکت نفت انگلیس و ایران بکاهد. این تصمیم با مخالفت شدید بریتانیا روبهرو شد و در ادامه، ایالات متحده نیز در روند تحولات سیاسی ایران نقش مهمی پیدا کرد.
کینزر با بررسی زمینههای سیاسی و اقتصادی این رویداد، به نقش آمریکا و بریتانیا در طراحی و اجرای عملیات کودتا میپردازد. عملیات آژاکس و تلاش برای برکناری مصدق، از نمونههای مهم دخالت سازمانیافته قدرتهای خارجی در تغییر حکومت یک کشور به شمار میرود.
کودتای ۲۸ مرداد تنها یک جابهجایی سیاسی ساده نبود؛ این رویداد تأثیرات عمیقی بر ساختار قدرت، روابط سیاسی ایران با غرب، وضعیت دولت و جامعه و تحولات سالهای بعد گذاشت.
اهمیت پرداختن به این موضوع در کتاب آن است که خواننده میتواند ماجرای کودتا را در چارچوب گستردهتری از سیاست خارجی آمریکا و رقابتهای بینالمللی بررسی کند. همچنین این بخش فرصتی برای شناخت بهتر ارتباط میان نفت، استقلال اقتصادی، منافع قدرتهای خارجی و تحولات سیاسی ایران فراهم میآورد.
کودتاها و عملیات مخفی در دوران جنگ سرد
بخش مهم دیگری از کتاب به دوران جنگ سرد اختصاص دارد؛ دورانی که رقابت میان ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی بر بسیاری از تصمیمهای سیاسی و نظامی جهان سایه انداخته بود.
در این دوره، مقابله با گسترش کمونیسم به یکی از مهمترین محورهای سیاست خارجی آمریکا تبدیل شد. بسیاری از دولتها و جنبشهای سیاسی در کشورهای مختلف بر اساس نزدیکی یا دوری آنها از دو بلوک قدرت ارزیابی میشدند.
کینزر در بررسی این دوران به عملیاتهای مخفی، فعالیت سازمانهای اطلاعاتی، حمایت از گروههای مخالف و تلاش برای کنار زدن رهبران سیاسی میپردازد. در برخی موارد، نگرانی از نفوذ شوروی و گسترش جریانهای چپ، زمینه توجیه مداخله در امور داخلی کشورهای دیگر را فراهم میکرد.
یکی از نمونههای مهم این دوره، تحولات گواتمالا در سال ۱۹۵۴ و سرنگونی دولت خوآکو آربنز است. اصلاحات ارضی و سیاستهای اقتصادی دولت او با منافع شرکتهای قدرتمند خارجی تعارض پیدا کرده بود و فضای جنگ سرد نیز به این بحران ابعاد بینالمللی بخشید.
این نمونه نشان میدهد که چگونه ترکیب منافع اقتصادی، رقابت ایدئولوژیک و محاسبات امنیتی میتواند به مداخله خارجی و تغییر ساختار سیاسی یک کشور منجر شود.
شیلی و سرنوشت دولت سالوادور آلنده
یکی دیگر از پروندههای مهمی که در چارچوب موضوع کتاب اهمیت دارد، تحولات شیلی و سرنگونی دولت سالوادور آلنده در سال ۱۹۷۳ است.
آلنده با برنامههای اصلاحی و گرایش سیاسی چپ به قدرت رسید و تلاش کرد تغییراتی در ساختار اقتصادی و اجتماعی کشور ایجاد کند. ملیسازی برخی صنایع مهم، بهویژه بخش مس، و سیاستهای اقتصادی دولت او با مخالفت گروههایی در داخل و خارج از شیلی مواجه شد.
ایالات متحده که از گسترش نفوذ جریانهای چپ در آمریکای لاتین نگران بود، در تحولات سیاسی این کشور نقش مداخلهجویانه داشت. در نهایت، کودتای نظامی به رهبری آگوستو پینوشه به پایان حکومت آلنده انجامید.
این رویداد یکی از نمونههای مهمی است که نشان میدهد رقابتهای ایدئولوژیک و منافع اقتصادی چگونه میتوانند در سرنوشت سیاسی یک کشور تأثیر بگذارند.
ویتنام، کوبا و دیگر نمونههای مداخله
کتاب براندازی تنها به ایران و چند کشور آمریکای لاتین محدود نمیشود. نویسنده در بررسی خود به کشورهای دیگری نیز میپردازد و تلاش میکند تصویری گسترده از شیوههای مختلف مداخله آمریکا در جهان ارائه دهد.
کوبا یکی از کشورهایی است که در تاریخ روابط آمریکا و آمریکای لاتین جایگاه ویژهای دارد. تحولات این کشور، انقلاب کوبا و تقابل حکومت فیدل کاسترو با واشنگتن، بخشی از زمینه تاریخی بحث درباره سیاست تغییر حکومت را تشکیل میدهد.
در ویتنام جنوبی نیز تحولات سیاسی و نقش آمریکا در مناسبات قدرت، بهویژه در ارتباط با حکومت نگو دین دیم، از موضوعات مهم تاریخ جنگ سرد به شمار میرود. کینزر به بررسی نقش سیاستمداران و تصمیمگیرندگان آمریکایی در این پروندهها میپردازد و نشان میدهد که مداخلات خارجی گاهی حتی به حذف متحدان سیاسی پیشین نیز منجر شدهاند.
در مجموع، این نمونهها به خواننده نشان میدهند که سیاست خارجی یک قدرت جهانی میتواند در شرایط مختلف و با ابزارهای متفاوت، از حمایت سیاسی گرفته تا عملیات مخفی و اقدام نظامی، در مسیر تحولات کشورهای دیگر اثر بگذارد.
حمله به عراق در سال ۲۰۰۳؛ آخرین حلقه روایت تاریخی
یکی از مهمترین قسمتهای پایانی کتاب به حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ و سقوط حکومت صدام حسین اختصاص دارد.
پس از حوادث یازدهم سپتامبر ۲۰۰۱، سیاست خارجی آمریکا وارد مرحله جدیدی شد و مسئله امنیت ملی و مبارزه با تروریسم به محور اصلی تصمیمگیریهای دولت این کشور تبدیل شد. دولت جورج بوش با طرح ادعاهایی درباره تهدیدهای امنیتی عراق، زمینه سیاسی و بینالمللی حمله نظامی به این کشور را فراهم کرد.
با سقوط حکومت صدام حسین، ساختار سیاسی عراق دستخوش تغییرات گستردهای شد؛ اما پیامدهای جنگ و اشغال به سرعت نشان داد که کنار زدن یک حکومت لزوماً به معنای ایجاد ثبات، امنیت و نظم سیاسی جدید نیست.
کینزر حمله به عراق را در امتداد تاریخی طولانیتر از عملیاتهای تغییر رژیم بررسی میکند. از دیدگاه او، این رویداد را نمیتوان صرفاً اتفاقی جداگانه و مربوط به شرایط سیاسی اوایل قرن بیستویکم دانست؛ بلکه باید آن را در چارچوب تجربه تاریخی آمریکا در سرنگونی حکومتهای خارجی مورد بررسی قرار داد.
این بخش از کتاب بهویژه از آن جهت اهمیت دارد که مسئله فاصله میان پیروزی نظامی و موفقیت سیاسی را مطرح میکند. یک عملیات نظامی ممکن است در مرحله نخست به هدف خود برسد، اما اداره کشور پس از جنگ، بازسازی نهادهای سیاسی و ایجاد ثبات اجتماعی میتواند بسیار دشوارتر از پیشبینیهای اولیه باشد.
ساختار و شیوه روایت استیفن کینزر
یکی از ویژگیهای برجسته کتاب براندازی، شیوه روایت تاریخی آن است. کینزر مطالب را به شکل مجموعهای از گزارشهای پراکنده و جدا از یکدیگر ارائه نمیکند؛ بلکه رویدادها را در چارچوب یک روند تاریخی گسترده قرار میدهد.
کتاب در سه بخش اصلی تنظیم شده است: دوران امپراتوری و گسترش نفوذ آمریکا، دوره عملیات مخفی و مداخلات اطلاعاتی، و دوران حملات نظامی و اشغال. این تقسیمبندی به خواننده کمک میکند تحول ابزارهای سیاست خارجی آمریکا را در طول زمان دنبال کند.
نویسنده در کنار بررسی تصمیمهای سیاسی، به شخصیتهای تاریخی، سیاستمداران، مأموران اطلاعاتی، فرماندهان نظامی و فعالان اقتصادی نیز توجه دارد. همین موضوع باعث میشود روایت کتاب تنها به تحلیلهای نظری محدود نماند و جنبه داستانی و مستند پیدا کند.
کینزر تلاش میکند نشان دهد که پشت هر عملیات سیاسی، مجموعهای از تصمیمها، رقابتها، محاسبات و منافع وجود دارد. آشنایی با این جزئیات به خواننده کمک میکند رویدادهای بزرگ تاریخ را نه به شکل اتفاقاتی ناگهانی، بلکه به عنوان نتیجه زنجیرهای از تصمیمها و اقدامات انسانی بررسی کند.
پیامدهای بلندمدت تغییر حکومتها
یکی از مهمترین پرسشهایی که کتاب در ذهن خواننده ایجاد میکند، مسئله پیامدهای بلندمدت مداخلات خارجی است.
سرنگونی یک دولت ممکن است در ابتدا به عنوان یک موفقیت سیاسی یا نظامی معرفی شود؛ اما آنچه پس از آن اتفاق میافتد، میتواند کاملاً متفاوت باشد. تغییر حکومت ممکن است باعث تضعیف نهادهای دولتی، ایجاد اختلافهای داخلی، افزایش بیاعتمادی عمومی و شکلگیری بحرانهای تازه شود.
از سوی دیگر، دخالت خارجی گاهی احساس استقلالخواهی و مخالفت با قدرتهای مداخلهگر را در جامعه تقویت میکند. نسلی که شاهد دخالت یک کشور خارجی در سرنوشت سیاسی خود بوده است، ممکن است سالها بعد نیز آثار آن تجربه را در نگرش سیاسی و اجتماعی خود حفظ کند.
کینزر با کنار هم قرار دادن نمونههای تاریخی، این پرسش را مطرح میکند که آیا تغییر حکومت از بیرون واقعاً میتواند به اهداف مورد نظر قدرت مداخلهگر منجر شود؟ یا اینکه چنین اقداماتی در بسیاری از موارد مشکلات تازهای به وجود میآورند که حتی کنترل آنها برای طراحان اولیه نیز دشوار خواهد بود؟
اهمیت کتاب براندازی برای خوانندگان ایرانی
برای مخاطب ایرانی، این کتاب از چند جهت اهمیت ویژهای دارد. نخست آنکه بخشی از روایت آن به کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و مداخله آمریکا و بریتانیا در تحولات سیاسی ایران مربوط میشود؛ رویدادی که همچنان یکی از موضوعات مهم تاریخ معاصر کشور است.
دوم آنکه مطالعه این اثر به شناخت بهتر رابطه میان نفت، اقتصاد، استقلال سیاسی و رقابت قدرتهای جهانی کمک میکند. بسیاری از تحولات سیاسی کشورهای منطقه را نمیتوان بدون در نظر گرفتن منافع اقتصادی و راهبردی قدرتهای خارجی بهدرستی تحلیل کرد.
سوم آنکه کتاب امکان مقایسه تجربه ایران با کشورهای دیگری مانند گواتمالا، شیلی، کوبا و عراق را فراهم میآورد. چنین مقایسهای کمک میکند خواننده متوجه شود که هر کشور شرایط تاریخی و اجتماعی خاص خود را داشته، اما در عین حال برخی الگوهای مشترک در مداخلات خارجی نیز قابل مشاهده هستند.
این کتاب برای کسانی که به دنبال شناخت ریشههای تاریخی بیاعتمادی میان ایران و آمریکا هستند نیز منبعی قابل توجه به شمار میرود؛ زیرا مسئله روابط دو کشور را در بستر گستردهتری از سیاست جهانی و مداخلات بینالمللی قرار میدهد.
درباره نویسنده؛ استیفن کینزر
استیفن کینزر روزنامهنگار، نویسنده و پژوهشگر آمریکایی است که سالها در زمینه سیاست خارجی، تاریخ معاصر و روابط بینالملل فعالیت کرده است. او به عنوان خبرنگار روزنامه نیویورک تایمز در کشورهای مختلف حضور داشته و تجربه فعالیت مطبوعاتی و گزارشگری بینالمللی او تأثیر قابل توجهی بر شیوه نگارش آثارش گذاشته است.
کینزر در نوشتههای خود به بررسی مناسبات قدرت، سیاست خارجی آمریکا، مداخلات بینالمللی و نقش دولتهای قدرتمند در تحولات کشورهای دیگر علاقه نشان داده است. از آثار شناختهشده او میتوان به کتاب «همه مردان شاه» اشاره کرد که به بررسی کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ در ایران میپردازد.
آثار کینزر معمولاً بر پایه روایت تاریخی، بررسی اسناد، معرفی شخصیتهای سیاسی و تحلیل تصمیمهای مهم بینالمللی شکل میگیرند. او تلاش میکند موضوعات پیچیده سیاسی را با زبانی قابل فهم برای خوانندگان عمومی و علاقهمندان به تاریخ بیان کند.
درباره مترجم؛ فریدون گیلانی
فریدون گیلانی مترجم نسخه مورد نظر این کتاب است که اثر اصلی استیفن کینزر را با عنوان «براندازی» به زبان فارسی برگردانده است. انتخاب عنوان و انتقال مفاهیم سیاسی و تاریخی متن اصلی به فارسی، از جنبههای مهم این ترجمه به شمار میرود.
ترجمه چنین اثری مستلزم آشنایی با اصطلاحات سیاسی، روابط بینالملل، تاریخ آمریکا و تحولات کشورهای مختلف است؛ زیرا بسیاری از موضوعات مطرحشده در کتاب به تصمیمهای پیچیده دیپلماتیک، عملیات اطلاعاتی و رویدادهای تاریخی وابستهاند.
چرا مطالعه کتاب براندازی پیشنهاد میشود؟
کتاب براندازی برای کسانی که میخواهند تاریخ مداخلات خارجی را بهتر بشناسند، اثری ارزشمند و قابل تأمل است. این کتاب تنها به شرح چند کودتا یا جنگ نمیپردازد، بلکه تلاش میکند ارتباط میان قدرت سیاسی، منافع اقتصادی، رقابتهای جهانی و سرنوشت ملتها را بررسی کند.
مطالعه این اثر به خواننده کمک میکند درباره مفهوم استقلال سیاسی، حق تعیین سرنوشت ملتها، پیامدهای مداخله نظامی و حدود قدرت دولتهای بزرگ پرسشهای جدیتری مطرح کند.
همچنین این کتاب میتواند برای دانشجویان و پژوهشگران رشتههای علوم سیاسی، تاریخ، روابط بینالملل، مطالعات منطقهای و جامعهشناسی سیاسی مفید باشد. علاقهمندان به تاریخ معاصر ایران و بهویژه کسانی که درباره کودتای ۲۸ مرداد، ملی شدن صنعت نفت و روابط ایران و آمریکا مطالعه میکنند، میتوانند از مطالب آن بهره ببرند.
البته مانند هر اثر تاریخی و سیاسی، بهتر است دیدگاه نویسنده در کنار سایر منابع و پژوهشهای تاریخی مطالعه شود تا خواننده بتواند با مقایسه روایتها و شواهد مختلف، به درک جامعتری از رویدادها برسد.
جمعبندی
«براندازی» اثر استیفن کینزر، روایتی تاریخی از بیش از یک قرن تلاش برای تغییر حکومتها و گسترش نفوذ سیاسی ایالات متحده در کشورهای مختلف جهان است. این کتاب از سرنگونی سلطنت هاوایی در سال ۱۸۹۳ آغاز میشود، از کودتاها و عملیات مخفی دوران جنگ سرد عبور میکند، به رویدادهایی مانند کودتای ۲۸ مرداد ایران و سرنگونی دولت آلنده در شیلی میپردازد و در نهایت با حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ به پایان میرسد.
ارزش اصلی کتاب در طرح این پرسش بنیادین است که قدرتهای بزرگ تا چه اندازه حق دارند در سرنوشت سیاسی کشورهای دیگر دخالت کنند و چنین اقداماتی چه پیامدهایی برای ملتها به همراه دارد. کینزر با کنار هم قرار دادن نمونههای تاریخی، نشان میدهد که موفقیت در سرنگونی یک حکومت الزاماً به معنای موفقیت در ساختن آیندهای باثبات برای آن کشور نیست.
این اثر برای علاقهمندان به تاریخ سیاسی جهان، شناخت سیاست خارجی آمریکا، مطالعه کودتاهای تاریخی و بررسی روابط ایران و قدرتهای غربی، کتابی خواندنی و روشنگر است. «براندازی» خواننده را به نگاهی عمیقتر به تاریخ معاصر دعوت میکند و یادآور میشود که برای فهم تحولات سیاسی امروز، شناخت تصمیمها و مداخلات گذشته اهمیت فراوانی دارد.
کتاب براندازی، نوشته استیفن کینزر با ترجمه فریدون گیلانی، انتخابی مناسب برای علاقهمندان به کتابهای تاریخی، سیاسی و پژوهشهای مربوط به کودتاها و مداخلات قدرتهای جهانی است.
برای خرید این کتاب و تهیه کتابهای درخواستی و کمیاب دیگر با شماره 09122267350 تماس بگیرید.
۳۳۵
محصولات پیشنهادی
