کتاب «هژمونی یا بقا: تلاش آمریکا برای سیطره جهانی» اثر نوام چامسکی ترجمۀ اسوده نوین

کتاب «هژمونی یا بقا: تلاش آمریکا برای سیطره جهانی»
اثر نوام چامسکی
ترجمۀ اسوده نوین

📘 معرفی جامع کتاب «هژمونی یا بقا: تلاش آمریکا برای سیطرۀ جهانی» – نوام چامسکی
«هژمونی یا بقا» (Hegemony or Survival: America’s Quest for Global Dominance) یکی از برجسته‌ترین تحلیل‌های سیاسیِ معاصر در نقد سیاست خارجی ایالات متحده است که نوام چامسکی، زبان‌شناس و تحلیلگر سیاست جهانی، آن را نوشته است. این اثر به بررسی ریشه‌های استراتژی جهانی آمریکا، تاریخ مداخلات نظامی و پیامدهای آن برای صلح جهانی می‌پردازد و ادعا می‌کند که منافع قدرت‌های حاکم در آمریکا، بیش از هر ارزش دموکراتیک، شکل‌دهندۀ سیاست خارجی این کشور بوده‌اند.
🧠 ساختار کلی و رویکرد تحلیلی
چامسکی در این کتاب به جای ارائه یک روایت ساده تاریخی، تحلیلی انتقادی و نظام‌مند از سیاست‌های نظامی، اقتصادی و رسانه‌ای ایالات متحده ارائه می‌دهد. او نشان می‌دهد که چگونه ایالات متحده از پایان جنگ جهانی دوم تاکنون از ابزارهای مختلفی برای حفظ و گسترش قدرت جهانی بهره برده است:
استراتژی بزرگ امپریالیستی که بر اساس آن ایالات متحده تلاش می‌کند تا هر شکل استقلال یا تهدید بالقوه را از پیش سرکوب کند.
استفاده از قدرت نظامی – از جنگ ویتنام تا عراق و افغانستان – برای تثبیت هژمونی جهانی.
بهره‌برداری از رسانه‌ها و تبلیغات برای شکل‌دهی افکار عمومی و مشروع‌سازی اقدامات دولت در خارج از کشور.
این چارچوب باعث می‌شود خواننده نه فقط با وقایع، بلکه با منطق پشت‌پرده تصمیمات سیاسی آمریکا آشنا شود.
🌍 محورهای اصلی تحلیل چامسکی
1. تصمیمات دولت آمریکا و هژمونی جهانی
چامسکی معتقد است که طبقه‌ی حاکم در آمریکا از طریق یک سیاست جهانی‌گرایانه و نظامی‌محور تلاش می‌کند موقعیت سلطه‌ی خود را حفظ کند. او این موقعیت را نه بر اساس دفاع از آزادی و دموکراسی، بلکه براساس حفظ منافع اقتصادی، منابع انرژی و کنترل جغرافیای سیاسی جهان می‌داند.
2. مفهوم «جنگ پیشگیرانه» و تغییر قواعد بین‌الملل
یکی از مهم‌ترین مفاهیمی که چامسکی در کتاب بررسی می‌کند، «جنگ پیشگیرانه» است: یعنی جنگی که قبل از تهدید واقعی علیه آمریکا آغاز شود، تنها با این توجیه که ممکن است روزی تهدید شود! این استراتژی، چامسکی می‌گوید، بر خلاف قوانین بین‌المللی و اصول صلح جهانی است و خطرات جدی برای بشریت دارد.
3. رسانه، افکار عمومی و مشروعیت‌سازی
چامسکی بخش قابل‌توجهی از کتاب را به عملکرد رسانه‌های جریان اصلی در پوشش دادن یا تحریف سیاست‌های خارجی اختصاص می‌دهد. او استدلال می‌کند رسانه‌ها اغلب به ابزار تولید رضایت عمومی تبدیل شده‌اند و به جای بازتاب واقعیت، روایت‌هایی را ترویج می‌کنند که با اهداف قدرت‌های سیاسی همسو باشد.
4. پیامدهای زیست‌محیطی، حقوق بشر و بقا
چامسکی نام کتاب را با دقت انتخاب کرده است: «هژمونی یا بقای بشریت». او هشدار می‌دهد که ادامه چنین سیاست‌هایی نه تنها صلح جهانی را به خطر می‌اندازد، بلکه می‌تواند منجر به گسترش تسلیحات کشتار جمعی، افزایش تنش‌های منطقه‌ای و حتی تهدیدِ بقای انسان شود.
⚔️ نمونه‌های تاریخی در کتاب
برای تقویت ادعاهایش، چامسکی به نمونه‌های متعدد تاریخی اشاره می‌کند:
دخالت‌های نظامی آمریکا در ** آمریکای لاتین، ویتنام، عراق و افغانستان**
نقش ایالات متحده در حمایت از رژیم‌های سرکوبگر زمانی که منافع سیاسی یا اقتصادی آن را تأمین می‌کردند.
توجیه مداخلات نظامی با استفاده از ترس‌ها و تهدیدهای ساختگی یا اغراق‌شده.
این نمونه‌ها به خواننده کمک می‌کنند الگوی رفتاری مستمر دولت آمریکا را در طول دهه‌ها درک کند.
🧩 نقد و ارزیابی چامسکی
چامسکی در این کتاب نه فقط به نقد، بلکه به چالش‌سازی می‌پردازد:
✔️ او نشان می‌دهد که چرا بسیاری از سیاست‌های رسمی «برای امنیت» یا «برای دموکراسی» توجیه می‌شوند، اما در واقع به نفع قدرت سیاسی و اقتصادی خاصی بوده‌اند.
✔️ او نقطه نظرهای رایج درباره نقش آمریکا در جهان را زیر سؤال می‌برد و آن‌ها را ساختارمند، سطحی یا حتی گمراه‌کننده می‌نامد.
اما در عین حال، این کتاب:
❌ می‌تواند برای برخی خوانندگان بسیار مخالف دیدگاه‌های رسمی باشد و در برخی منابع نقد شده که فضای تحلیل را سیاه‌وسفید نشان می‌دهد.
🧠 پیام کلیدی و نتیجه‌گیری
در نهایت، **پیام اصلی کتاب این است که قدرت‌های بزرگ، به ویژه آمریکا، در سیاست جهانی نه صرفاً به دنبال صلح یا حقوق بشر هستند، بلکه در تلاشند تا با همه ابزارها – از قدرت نظامی تا رسانه – هژمونی خود را حفظ کنند؛ و این، بیش از هر چیز، بر سرِ «بقای بشریت» شرط بسته است.
📌 این کتاب برای کسانی که می‌خواهند ورای تبلیغات رسمی و تحلیل‌های رایج سیاست خارجی فکر کنند، یک منبع تحلیلی ارزشمند است.

287