کتاب «مرحوم ماتیا پاسکال» اثر لوئیجی پیراندللو بهمن محصص

کتاب «مرحوم ماتیا پاسکال»
اثر لوئیجی پیراندللو
بهمن محصص

.
📘 معرفی کلی کتاب «مرحوم ماتیا پاسکال»
«مرحوم ماتیا پاسکال» (اصل ایتالیایی: Il fu Mattia Pascal) یکی از برجسته‌ترین آثار لوئیجی پیراندللو، نویسندهٔ نوبل‌برنده ایتالیایی است که برای اولین بار در سال 1904 منتشر شد و به‌سرعت در ادبیات مدرن جایگاهی مهم یافت.
ترجمه فارسی این اثر کلاسیک توسط بهمن محصص انجام شده و تحت عنوان «مرحوم ماتیا پاسکال» در بازار کتاب ایران منتشر شده است.
این رمان، در قالب روایت اول‌شخص و با لحنی همزمان طنزآمیز و فلسفی، سرگذشت مردی عادی را روایت می‌کند که بحران هویت را تجربه می‌کند و تلاش می‌کند از قید نقش‌های اجتماعی فرار کند.
📖 خلاصه داستان
داستان با پایانِ ماجرا آغاز می‌شود؛ یعنی ماتیا پاسکال – شخصیت اصلی – تصمیم می‌گیرد زندگی خود را بنویسد تا پس از مرگش در کتابخانه‌ای بگذارد.
او در شهر کوچک میرانیو زندگی می‌کند، وارث اندکی ثروت است که به‌دلیل سوء‌مدیریت مدیر اموال خانواده بر باد می‌رود. زندگی شخصی ماتیا پر از ناامیدی، ازدواج‌های ناموفق و برخورد با شخصیت‌هایی است که هیچ‌یک نتوانسته‌اند او را از یأس رهایی دهند.
در یک اتفاق سرنوشت‌ساز، ماتیا در سفر به مونت‌کارلو با برد بزرگی در کازینو روبه‌رو می‌شود و همین فرصت باعث می‌شود که در بازگشت به خانه دریابد خبر مرگ خودش در روزنامه منتشر شده و به این ترتیب هویت او انگار برای همیشه مرده است.
او با هویتی جدید به نام آدریانو مِیس زندگی را ادامه می‌دهد، اما به‌زودی درمی‌یابد که فراموشی هویت قبلی نه آزادی که انزوا و سردرگمی اجتماعی به‌دنبال دارد.
👤 شخصیت‌های کلیدی
ماتیا پاسکال / آدریانو میس: راوی و قهرمان رمان؛ مردی که از زندگی معمولی و بی‌روح فرار می‌کند اما در هویت جدید نیز رضایت نمی‌یابد.
مادر ماتیا: نماد عشق بی‌قید و شرط اما ناتوان در مدیریت زندگی.
رومیلدا و سو‌ٔ‌سگالی‌ها: نمایندهٔ فشارهای اجتماعی و انتظاراتی که ماتیا از آن رهایی نمی‌یابد.
آنسلمو پالئاری و دیگرین ساکنان اتاق مشترک: افرادی که هویت جدید ماتیا را شکل می‌دهند و نشان‌دهندهٔ تنوع و پیچیدگی جامعه‌اند.
🧠 تم‌ها و پیام‌های اصلی رمان
1. **بحران هویت و جست‌وجوی خود
یکی از اصلی‌ترین محورهای رمان، سؤال از هویت واقعی انسان است. ماتیا که هویت رسمی‌اش مرده اعلام شده، فکر می‌کند می‌تواند آزادانه خود را بازآفرینی کند، اما در عمل درمی‌یابد که هویت نمی‌تواند صرفاً با حذف گذشته تحقق یابد و همین نقطهٔ اصلی درام است.
2. **نقد جامعه و نقش‌های اجتماعی
پیراندللو با طنزی ظریف نشان می‌دهد که هویت فردی تا چه حد تحت تأثیر انتظارات خانوادگی، اجتماعی و حتی تصورات دیگران شکل می‌گیرد و چگونه انسان با نقش‌هایی که جامعه به او می‌دهد درگیر می‌شود.
3. **ساختار نوین روایت
رمان با ساختار فلش‌بک و روایت غیرخطی نوشته شده که تجربه‌ای تازه برای ادبیات زمان خود بود و تأثیر عمیقی بر ادبیات مدرن داشته است.
📚 سبک ادبی و زبان
پیراندللو با زبانی ساده اما پرمعنا، طنز فلسفی و تراژدی وجودی را به‌شیوه‌ای جذاب تلفیق کرده است. او از طریق گفتار مستقیم ماتیا، خواننده را به عمق تفکرات و تناقض‌های درونی شخصیت می‌برد و به‌گونه‌ای روایت می‌کند که خواننده همزمان به خنده و تأمل وادار شود.
—
🎭 جایگاه اثر در ادبیات
«مرحوم ماتیا پاسکال» نه تنها یکی از شناخته‌شده‌ترین آثار پیراندللوست، بلکه نقش مهمی در تحول رمان مدرن دارد. این اثر یکی از نخستین رمان‌هایی است که به‌طور جدی مفهوم ماسک‌های اجتماعی و **هویت‌زدایی» را بررسی کرده و الهام‌بخش بسیاری از نویسندگان قرن بیستم بوده است.
✍️ نتیجه‌گیری برای کاربران و مخاطبان
اگر دنبال داستانی هستید که هم روان‌شناختی عمیق باشد و هم زبان ادبی قوی، این رمان کلاسیک انتخابی استثنایی است. «مرحوم ماتیا پاسکال» با ترجمۀ بهمن محصص، برای خوانندگان ایرانی نیز تجربه‌ای قابل‌لمس و اندیشمندانه ارائه می‌دهد که تأمل دربارهٔ هویت، آزادی و مسئولیت فردی را در مرکز توجه قرار می‌دهد.
428