کتاب «عیّار» اثر زکریا هاشمی

کتاب «عیّار»
اثر زکریا هاشمی

رمان «عیّار» نوشته زکریا هاشمی رمانی مستند و ادبی است که با نثری قوی و فضای داستانی پویا زندگی فردی را در دل تحولات اجتماعی و تاریخی ایران روایت می‌کند. این اثر در گونه‌ی پیکارسک قرار دارد که در آن قهرمان از پایین‌ترین طبقات جامعه شروع می‌کند و در مسیر زندگی با فراز و نشیب‌های بسیار روبه‌رو می‌شود، روایت‌هایی که هم انسان را به ژرفای شخصیت‌ها می‌برد و هم بازتابی از جامعه است. داستان رمان بر محور شخصیت اصلی به نام امیرعیّار شکل گرفته و از زمان پهلو‌ی دوم آغاز می‌شود و تا ابتدای انقلاب ۱۳۵۷ ادامه پیدا می‌کند، و نگاهی واقع‌گرایانه به تحولات اجتماعی و سیاسی آن دوره دارد. هاشمی با بهره‌گیری از ساختار خطی و دیالوگ‌محور بودن روایت، زندگی شخصیت‌ها و گفت‌وگوهایشان را به‌گونه‌ای پویا ترسیم می‌کند که حس حضور در زمان و مکان را برای خواننده زنده می‌کند. این رمان نه تنها به جنبه‌های تاریخی می‌پردازد، بلکه بازتاب خرده‌فرهنگ‌ها و آداب و رسوم مردم در محله‌های جنوب شهر تهران و پس از آن در اروپا را نیز در بر می‌گیرد. حضور در محله‌های قدیمی تهران و سفر به کشورهای دیگر، تصویری زنده از زندگی عادی مردم، فقر، سنت‌ها و تضادهای اجتماعی ارائه می‌دهد که در پس رویدادهای تاریخی رخ می‌دهند. زکریا هاشمی در این اثر با الهام از تجربه‌های خود در سینما و زندگی، فضاسازی را به‌گونه‌ای انجام داده که گاهی جنبه‌هایی سوررئال یا شاعرانه نیز در روایت پدید می‌آید؛ ترکیب واقعیت و خیال باعث شده رمان از ساده‌ترین روایت رئالیستی فراتر رود و به یک آمیزه ادبی تبدیل شود. از دیگر جنبه‌های برجسته این کتاب می‌توان به زبان و لحن چندگانه شخصیت‌ها اشاره کرد؛ هریک از شخصیت‌ها با نگاهی متفاوت و با لهجه‌ها و سبک‌های گفتار مختلف سخن می‌گویند که باعث غنای روایت و نزدیک‌تر کردن خواننده به لایه‌های مختلف اجتماعی می‌شود. هاشمی همچنین در روایت خود به موضوعات انسانی مانند عشق، آرمان‌گرایی، قهرمان‌گرایی و نقد سنت‌های جامعه می‌پردازد و مسائل انسانی را در پس زمینه تاریخی قرار می‌دهد تا هم داستانی جذاب بسازد و هم تلنگری به ذهن خواننده درباره واقعیت‌های اجتماعی وارد کند. این اثر با داشتن بیش از ۳۸۰ صفحه و سبکی که آن را میان رمان‌های مدرن و تاریخی قرار می‌دهد، خواننده را به سفری میان خاطرات، تاریخ و ادب می‌برد و تصویری همه‌جانبه از زندگی و زمانه‌ای ارائه می‌دهد که کمتر در ادبیات معاصر ایران دیده شده است. 386