کتاب سفرنامه ابن حوقل (ایران در صورة الارض) نوشته ابوالقاسم محمد بن حوقل
800,000 تومان
کتاب سفرنامه ابن حوقل (ایران در صورة الارض)
نوشته ابوالقاسم محمد بن حوقل
کتاب سفرنامه ابن حوقل (ایران در صورة الارض) اثری است ارزشمند از جغرافیدان و جهانگرد بزرگ قرن چهارم هجری، ابوالقاسم محمد بن حوقل
این کتاب بخشی از اثر مشهور او «صورة الارض» است که از مهمترین منابع جغرافیایی و تاریخی دوره اسلامی به شمار میآید
ابن حوقل در این سفرنامه حاصل مشاهدات شخصی خود را از سرزمینهای گوناگون، بهویژه ایران، ثبت کرده است
سفر او حدود سالهای ۳۳۱ تا ۳۶۷ هجری قمری انجام شده و اطلاعات کتاب نیز بر همین اساس شکل گرفته است
اهمیت اثر در آن است که نویسنده تنها به گردآوری گزارش دیگران بسنده نکرده و بخش بزرگی از نوشتهها دیدهها و تجربههای مستقیم اوست
ترجمه و توضیح جعفر شعار این کتاب را برای خواننده فارسیزبان خواندنیتر و قابلفهمتر کرده است
در این ترجمه نکات مبهم، اصطلاحات جغرافیایی و نام مکانها توضیح داده شده است
کتاب تصویری زنده از اوضاع ایران در سده چهارم هجری ارائه میدهد
تمرکز اثر بر جغرافیا، اقتصاد، راهها، شهرها، اقوام و حتی ویژگیهای فرهنگی و اجتماعی است
یکی از مهمترین بخشها توصیف دقیق شهرهایی مانند اصفهان، شیراز، ری، تبریز و نیشابور است
ابن حوقل درباره هر شهر از منظر رونق بازرگانی، کشاورزی و وضعیت امنیتی نیز سخن میگوید
در توصیف خراسان گستره فعالیتهای علمی و رونق بازارها را یادآور میشود
درباره آذربایجان به وفور نعمت، وضع مالیاتها و موقعیت راههای تجاری اشاره میکند
در شرح فارس، باغها، محصولات کشاورزی و بناهای تاریخی آن دوره را به تفصیل بیان میکند
کتاب گاه جنبه مردمشناسانه پیدا میکند و خلقوخو و عادات برخی اقوام را نیز ثبت میکند
از ویژگیهای مهم اثر نگاه دقیق ابن حوقل به ساختار اقتصادی مناطق است
او به مراکز تولید، راههای کاروانی، میزان دادوستد و منابع درآمدی اشاره میکند
نقشههایی که در نسخه اصلی وجود داشته نیز کتاب را به اثری کمنظیر تبدیل کرده است
اگرچه بسیاری از آن نقشهها بهصورت اولیه باقی نماندهاند، اما گزارشهای او تصویری روشن ارائه میدهد
ترجمه جعفر شعار تلاش کرده تا واژههای دشوار قدیمی را با توضیحهای روشن همراه کند
این نسخه برای پژوهشگران تاریخ و جغرافیا منبعی معتبر است
سبک نگارش ابن حوقل ساده اما دقیق و همراه با جزئیات است
او در مقایسه با جغرافیدانانی مانند اصطخری و مقدسی نگاه نقادانهتری دارد
در بسیاری از جاها به تصحیح اشتباهات یا اغراقهای دیگر نویسندگان میپردازد
کتاب نمایانگر ساختار سیاسی ایران در دوران حکومتهای محلی مانند آلبویه است
این اثر نشان میدهد که ایرانِ قرن چهارم از نظر شهری و اقتصادی تا چه اندازه پیشرفته بوده است
از خلال نوشتهها میتوان به جایگاه علمی و فرهنگی ایران نیز پی برد
شرح مفصل راههای تجاری نشاندهنده گستردگی ارتباطی شهرها با یکدیگر است
بخشهایی از کتاب به وضعیت آبوهوا و ویژگیهای طبیعی مناطق اختصاص دارد
ابن حوقل با دقت فراوان از رودها، کوهها، دشتها و حاصلخیزی زمینها سخن میگوید
او گاه نظرات شخصی خود را درباره عدالت مالیاتی یا رفتار حکمرانان بیان میکند
این بخشها جنبه تاریخی اثر را تقویت میکند
«ایران در صورة الارض» برای شناخت تحولات اجتماعی دوره سامانی و آلبویه نیز اهمیت دارد
کتاب اطلاعات ارزشمندی درباره صنعت پارچهبافی، معدنکاری و کشاورزی ارائه میدهد
در بخشهایی از اثر به امنیت راهها و وضعیت کاروانها نیز پرداخته شده است
ابن حوقل با اینکه مسافر است، نگاه تحلیلی و منظم به دادهها دارد
او معمولاً مطالب را بر پایه تجربه و مشاهده مینویسد و کمتر به روایت شفاهی تکیه میکند
خواننده امروز با مطالعه این کتاب میتواند ایران هزار سال پیش را بهگونهای زنده تصور کند
ترجمه و توضیحات جعفر شعار کتاب را منبعی قابلاستفاده برای دانشگاهیان و علاقهمندان ساخته است
این اثر سندی گرانبها از جغرافیا و تمدن ایران در سده چهارم هجری است
و همچنان یکی از ستونهای اصلی مطالعات ایرانشناسی و جغرافیای تاریخی بهشمار میآید
۴۵۵
محصولات پیشنهادی
