کتاب «تراژدی مردم: انقلاب روسیه ۱۹۲۴‑۱۸۹۱» اثر اورلاندو فایجس ترجمه احد علیقلیان

کتاب «تراژدی مردم: انقلاب روسیه ۱۹۲۴‑۱۸۹۱»
اثر اورلاندو فایجس
ترجمه احد علیقلیان

کتاب «تراژدی مردم» اثری تاریخی بسیار پر دامنه است که روایت یک تحول بنیادین را از دههٔ ۱۸۹۰ روسیه آغاز می‌کند و با مرگ لنین در سال ۱۹۲۴ پایان می‌دهد. نگارنده تلاش می‌کند انقلاب روسیه را نه صرفاً به عنوان حادثهٔ سیاسی، بلکه به‌عنوان تجربه‌ای اجتماعی و انسانی برای میلیون‌ها انسان عادی بنمایاند. فایجس تأکید می‌کند شکستِ دموکراسی در روسیه، نه صرفاً محصول رویدادهای لحظه‌ای، بلکه ریشه در ساختار سیاسی، فرهنگی و اجتماعی روسیه دارد.
در جلد اول، نویسنده به بررسی اوضاع روسیه قبل از انقلاب پرداخته و نشان می‌دهد چگونه فشارهای اقتصادی، نابرابری‌های طبقاتی، ضعف نهادهای حکومتی و بحران‌های فرهنگی مسیر کشور را به سمت انفجار هدایت کرد. او به نقش طبقات میانه، روشنفکران، دهقانان و طبقات شهری پرداخته و رابطهٔ میان خواسته‌های عمومی و ساختار قدرت را واکاوی می‌کند. تحولات دهه‌های آغاز قرن بیستم، جنگ جهانی اول، نارضایتی عمومی و بحران دولت تزاری در این بخش با جزییات بررسی شده‌اند.
جلد دوم، تمرکز بر دوران انقلاب، جنگ داخلی و چالش‌های پس از آن دارد. فایجس به دورهٔ بین مارس ۱۹۱۸ تا مرگ لنین می‌پردازد؛ زمانی که شورش‌ها، جنگ داخلی، قحطی، سرکوب‌ها و تشکیل حکومت شوروی تمامی روسیه را در آشوب فرو بردند. او با وارد کردن زندگی مردمی در متن این تحولات، تصویری انسانی از دورهٔ شدیدترین تلاطم‌ها ارائه می‌کند. جنگ داخلی میان بلشوی‌ها و ضدبلشوی‌ها، اقدامات سرکوبگرانهٔ «دورهٔ سرخ»، بحران غذا و بیماری، و رقابت داخلی بر سر رهبری و ایدئولوژی‌ها شرح داده شده‌اند.

یکی از نقاط قوت کتاب، تلفیق نگاه کلان تاریخی با روایت خرد زندگی فردی مردم است. فایجس در تحلیل خود از اسناد متعدد، خاطرات، آمار و مطالعات جامعه‌شناختی بهره می‌گیرد تا نشان دهد چگونه سیاست‌های کلان به زندگی روزمرهٔ مردم عادی آسیب زدند. او تأکید دارد که انقلاب روسیه دست‌کم دو تراژدی هم‌زمان را به همراه داشت: یکی در شکست آرمان دموکراسی و دیگر در قربانی شدن ده‌ها میلیون انسان به دست آشوب و سرکوب.

در فرازی انتقادی، نویسنده نشان می‌دهد که بسیاری از رهبران انقلاب – از لنین تا استالین – با درک محدود از واقعیت مردمی و توجیه خشونت راهی را دنبال کردند که در نهایت به استبداد انجامید. در نقدی صریح، او دلایل وقوع سرکوب، حذف مخالفان و استحاله انقلاب به نظامی بوروکراتیک را بررسی می‌کند.

کتاب همچنین به سوالات مهمی درباره ماهیت انقلاب، رابطه بین ایدئولوژی و واقعیت، محدودیت‌های مشروعیتِ انقلابی و رابطه دولت و جامعه می‌پردازد. فایجس مدافع دیدگاهی است که انقلاب روسیه را نه یک پیروزی مطلق، بلکه تراژدی‌ای می‌داند که در آن امیدها و آرمان‌ها زیر بار خشونت و واقعیت‌­های تلخ شکست خوردند.

در ترجمه فارسی اثر، مترجم تلاش کرده است تا روانی و دقت متن اصلی را حفظ کند و برای مخاطب فارسی‌زبان دسترسی به این روایت گسترده را ممکن سازد. نسخهٔ فارسی شامل هر دو جلد و در مجموعهٔ ۱۳۱۲ صفحه منتشر شده است. کتاب «تراژدی مردم» در میان آثار مرجع درباره انقلاب روسیه به شمار می‌آید و به خواننده امکان می‌دهد هم به تحولات سیاسی کلان و هم به سرنوشت انسان‌های معمولی در آن دوران دست یابد
جلد اول ۶۷۶
جلد دوم ۷۴۷