کتاب کنترل فرهنگ (نقش بنيادهای کارنگی، فورد و راکفلر در سياست خارجی آمريکا) نوشته ادوارد برمن ترجمه حمید الیاسی.

کتاب کنترل فرهنگ
(نقش بنيادهای کارنگی، فورد و راکفلر در سياست خارجی آمريکا)
نوشته ادوارد برمن
ترجمه حمید الیاسی.
تهران: نشر نی، 1368

این کتاب شکلی جامع، تحلیلی و متفاوت درباره یکی از مهم‌ترین آثار تحلیل نقش نهادهای بزرگ اقتصادی ـ فرهنگی آمریکا در شکل‌دهی به سیاست خارجی این کشور صحبت کنیم؛ اثری که بررسی می‌کند چگونه بنیادهای بزرگ کارنگی، فورد و راکفلر در پشت صحنه قدرت نرم و سیاست‌های جهانی ایالات متحده نقش‌آفرینی کرده‌اند. این بررسی بر اساس فهم متنی عمیق، استدلال‌های تحلیلی و تفسیر اجتماعی صورت گرفته و کاملاً تولیدی و غیرکپی است تا برای سئوی سایت شما مناسب باشد.
📌 چارچوب کلی اثر: قدرت پنهان و فرهنگ‌سازی
در نگاه نخست، این کتاب فراتر از تحلیل‌های معمول سیاسی قرار می‌گیرد. نویسنده، مسئله اصلی را نه صرفاً منافع اقتصادی یا نظامی آمریکا، بلکه کنترل فرهنگ و تولید معنا می‌داند. او نشان می‌دهد که چگونه این سه بنیاد بزرگ، با سرمایه‌گذاری در دانشگاه‌ها، رسانه‌ها، پژوهش‌های اجتماعی و ایجاد شبکه‌های جهانی، شکل‌گیری هنجارها، ارزش‌ها و ایدئولوژی‌های غالب را هدف قرار داده‌اند.
این تحلیل به ما کمک می‌کند بفهمیم که:
چگونه سیاست خارجی می‌تواند با ابزار فرهنگی تقویت شود؛
چرا برخی ایده‌ها و سبک‌های زندگی آمریکایی در جهان فراگیر شده‌اند؛
و اینکه این فرآیندها معمولاً چقدر از چشم عموم پنهان می‌ماند.
🧠 بنیان‌های فکری: فرهنگ به مثابه قدرت
نویسنده با اتکا به نظریه‌های اجتماعی، فرهنگ را نوعی سرمایه نمادین می‌داند که می‌تواند جوامع را شکل دهد، معانی را تثبیت کند و به دنبال آن، روابط بین‌الملل را بازتعریف کند. در این دیدگاه:
✔ قدرت تنها در سلاح و اقتصاد خلاصه نمی‌شود؛
✔ کنترل گفتمان عمومی و مدیریت تصویر آمریکا در جهان به همان اندازه اهمیت دارد؛
✔ و این کنترل، به کمک نهادهایی صورت می‌گیرد که ظاهراً “غیرسیاسی” هستند.
📊 نقش بنیادهای کارنگی، فورد و راکفلر در سیاست‌گذاری فرهنگی
🔹 بنیاد کارنگی
بنیادی که از ابتدا بر پژوهش علمی، آموزش و گسترش علوم انسانی تمرکز داشت. در کتاب تحلیل می‌شود که:
کارنگی چگونه از طریق حمایت‌های تحقیقاتی، رشته‌های دانشگاهی خاص را تقویت کرد؛
و چگونه این رشته‌ها بعدها به ابزار تفسیر جهانی واقعیت تبدیل شدند.
نتیجه این سرمایه‌گذاری، شکل‌گیری نسلی از اندیشمندان و نخبگان بود که در چارچوب مفاهیم آمریکایی آموزش دیده و سپس این مفاهیم را در دیگر کشورها بازتولید کردند.
🔹 بنیاد فورد
بنیادی که در دهه‌های میانی قرن بیستم به یکی از قدرتمندترین منابع تأثیرگذاری فرهنگی تبدیل شد. در کتاب:
فورد به عنوان واسطه‌ای برای انتشار استانداردهای آمریکایی در حوزه‌های آموزشی و رسانه‌ای معرفی می‌شود؛
این بنیاد در کشورهای درحال توسعه پروژه‌های آموزشی، فرهنگی و رسانه‌ای اجرا کرد که به سرعت با نظام ارزش‌های آمریکا همسو شدند.
نتیجه این همسوسازی، ایجاد نوعی «انسجام نرم» در جوامع هدف بود که سیاست‌های آمریکا را قابل قبول‌تر می‌ساخت.
🔹 بنیاد راکفلر
در پایان، توجه کتاب به راکفلر است؛ نهادی که سرمایه عظیم مالی‌اش را در خدمت بهداشت، توسعه و پژوهش‌های اجتماعی قرار داد. آنچه متمایز است:
این بنیاد با پروژه‌های بهداشتی و اجتماعی وارد عرصه‌های حساس زندگی مردم شد؛
و از این طریق «تصویر آمریکا» را نه فقط به عنوان قدرت اقتصادی، بلکه به عنوان «منبع خیر جهانی» تثبیت کرد.
این تصویر مثبت بعدها به ابزاری برای تقویت نفوذ سیاسی آمریکا تبدیل شد، بدون اینکه لزوماً نظامی باشد.
🧩 جمع‌بندی تحلیلی: سیاست خارجی به مثابه پروژه فرهنگی
آنچه این اثر را از بسیاری تحلیل‌های سنتی متمایز می‌کند، بازخوانی سیاست خارجی آمریکا به عنوان پروژه‌ای فرهنگی است. سه بنیاد مورد بحث: ✔ نه فقط سرمایه مالی که سرمایه فرهنگی خلق کردند؛
✔ نه صرفاً نهادهای خیریه که سازمان‌دهندگان افکار عمومی بودند؛
✔ و نه فقط پشتیبان علم که موج‌ساز هنجارهای جهانی شدند.
در نتیجه، سیاست خارجی آمریکا در بسیاری موارد با ابزار فرهنگ، جامعه هدف را برای پذیرش ارزش‌ها، سیاست‌ها و حتی ساختارهای قدرت آماده کرد.
✨ پیام کلیدی برای مخاطب امروز
این تحلیل به ما نشان می‌دهد که:
نفوذ فرهنگی ممکن است قوی‌تر از قدرت نظامی عمل کند؛
نهادهایی که به ظاهر بی‌طرف هستند نقش مهمی در شکل‌دهی به هژمونی جهانی دارند؛
و فهم این فرآیندها می‌تواند درک ما از روابط بین‌الملل را متحول کند.
343