کتاب «دانش و شبه‌دانش ( دانستنی‌هایی درباره‌ی خواب، هیپنوتیزم، تله‌پاتی، حافظه، معرفت شهودی، زبان جانوران و …) ترجمهٔ پرویز شهریاری

کتاب «دانش و شبه‌دانش
( دانستنی‌هایی درباره‌ی خواب، هیپنوتیزم، تله‌پاتی، حافظه، معرفت شهودی، زبان جانوران و …)
ترجمهٔ پرویز شهریاری

📘 معرفی کتاب دانش و شبه‌دانش
کتاب دانش و شبه‌دانش، با ترجمهٔ برجستهٔ علمی پرویز شهریاری (۱۳۰۵–۱۳۹۱)، اثری است که کوشیده مرز میان دانش واقعی و شناخت‌های غلط یا نادرست را در موضوعات پیچیدهٔ ذهن و رفتار انسان روشن کند. این کتاب مجموعه‌ای از مقاله‌ها و فصل‌های تخصص‌محور است که موضوعاتی مثل خواب، حافظه، هیپنوتیزم، تله‌پاتی، دانش شهودی و حتی زبان جانوران را بررسی می‌کند و به پرسش‌های بنیادین دربارهٔ شناخت انسان و مرزهای علم پاسخ می‌دهد.
این اثر در ۳۲۸ صفحه نخستین بار در سال ۱۳۷۶ توسط “نشر نی” در تهران چاپ شده و به‌عنوان منبعی روشن‌بینانه در شناخت علمی پدیده‌هایی که همۀ ما در زندگی با آن‌ها مواجه می‌شویم شناخته می‌شود.
🧠 چرا «دانش و شبه‌دانش» کتابی مهم است؟
امروزه حجم عظیمی از اطلاعات غلط، باورهای بدون پایه و برداشت‌های نادرست دربارهٔ ذهن، ادراک و رفتار انسان در سطح عمومی وجود دارد. کتاب دانش و شبه‌دانش مانند یک آزمون عقلانیت عمل می‌کند؛ یعنی:
به خواننده کمک می‌کند تا بین واقعیت علمی و ادعاهای بی‌پایه تمایز قائل شود.
عقاید رایج را با نگاه علمی و عقلانی مورد نقد قرار می‌دهد.
باعث می‌شود مخاطب با ذهنی بازتر و پرسش‌گرانه‌تر به موضوعات نگاه کند.
در واقع هدف کتاب، تقویت اعتماد جوانان به روش علمی و جلوگیری از گسترش باورهای غلط اجتماعی است.
🔍 بررسی موضوعات اصلی کتاب
کتاب «دانش و شبه‌دانش» در چندین بخش کلیدی به موضوعات علمی و پرطنین پرداخته است:
۱) 📌 خواب و رویا
در این بخش، توضیح داده می‌شود که خواب چیست، چرا رخ می‌دهد، ساختارهای کلی مغز در خواب چگونه فعال می‌شوند، و چگونه رویاها می‌توانند بازتاب‌دهندهٔ فرآیندهای ذهنی باشند.
با خواندن این فصل، مخاطب می‌فهمد که خواب بخشی طبیعی و ضروری از زندگی انسان است و افسانه‌های رایج دربارهٔ خواب‌های خاص یا “معنای سمبلیک اجتناب‌ناپذیر” غالباً پایهٔ علمی ندارند.
۲) 🌀 هیپنوتیزم
هیپنوتیزم یکی از موضوعات جالب و در عین حال سوءتفاهم‌برانگیز علم ذهن است. کتاب به‌روشنی توضیح می‌دهد که:
هیپنوتیزم یک حالت آگاهانهٔ تغییر‌یافته است که می‌تواند در درمان‌های روان‌درمانی مفید باشد.
برخلاف باورهای عام، هیچ نیروی جادویی یا تسخیرکنندهٔ ذهن وجود ندارد؛ بلکه این پدیده قابل مطالعه و اندازه‌گیری است.
این نگاه علمی، خواننده را از دیدگاه‌های ماوراءالطبیعه دور می‌کند و بر داده‌های تجربی تأکید می‌کند.
۳) 🧠 حافظه و شناخت
حافظه موضوعی بسیار پیچیده است و کتاب آن را نه تنها به‌عنوان ذخیره‌سازی اطلاعات بلکه به‌عنوان یک فرآیند فعال و پویا توضیح می‌دهد. همچنین:
تفاوت حافظهٔ واقعی با خاطرات اشتباه یا تحریف‌شده را بررسی می‌کند.
نشان می‌دهد که چطور حافظه می‌تواند در اثر عوامل بیرونی مثل استرس یا القاهای نادرست دچار خطا شود.
این تحلیل علمی باعث می‌شود خواننده به خاطرات خود و دیگران با دیدی انتقادی نگاه کند.
۴) 🧠 معرفت شهودی و تله‌پاتی
کتاب بخش مهمی را به موضوعات شبه‌علمی اختصاص می‌دهد:
✔ معرفت شهودی — احساساتی که گویی از “دانش قبلی” نشأت می‌گیرند
✔ تله‌پاتی — ارتباط ذهنی بین افراد بدون استفاده از حواس معمول
در این بخش، کتاب با طمأنینه و با استفاده از تحقیقات علمی، ادعاها را از واقعیت تفکیک می‌کند و نشان می‌دهد بسیاری از برداشت‌های انسانی در این حوزه‌ها بیشتر به خطاهای ادراکی و الگوهای ذهنی تلقینی برمی‌گردند تا واقعیت‌های قابل اثبات علمی.
۵) 🗣️ زبان جانوران
یکی از جذاب‌ترین بخش‌های کتاب، بررسی توانایی‌های ارتباطی حیوانات است. موضوعات این فصل شامل:
روش‌های متفاوت ارتباطی در گونه‌های مختلف
تفاوت زبان انسانی با ارتباطات حیوانی
مرزهای قابلیت‌های شناختی در حیوانات
کتاب تأکید می‌کند که ارتباطات حیوانی شگفت‌انگیز هستند، اما نباید آن‌ها را با زبان انسانی یا فراتر از آن اشتباه گرفت.
⚖️ مرز «دانش» و «شبه‌دانش»
اصلی‌ترین هدف کتاب این است که به خواننده کمک کند تا بین آنچه بر اساس قواعد علمی قابل بررسی و اثبات است و آنچه صرفاً برداشت، باور یا داستان‌های جذاب اما غیرعلمی محسوب می‌شود، تفاوت بگذارد. در دنیایی که اطلاعات نادرست با سرعت زیاد منتشر می‌شود، چنین دانشی برای همهٔ افراد ضروری است.
🌟 نقاط قوت کتاب
✅ نگاه علمی و روش‌مند — موضوعات پیچیده را به زبان قابل فهم توضیح داده است.
✅ ترکیب مطالب روان‌شناسی و دانش عمومی برای خوانندگان غیرمتخصص بسیار مناسب است.
✅ تقویت تفکر انتقادی — خواننده را تشویق می‌کند تا همیشه پشت ادعاها را ببیند.
✅ تنوع موضوعی — کتاب شامل موضوعاتی از خواب تا زبان جانوران است، که جذابیت بالایی دارد
📉 نقدها و محدودیت‌ها
❗ عمق علمی متفاوت در بخش‌های مختلف — بعضی موضوعات با پژوهش‌های عمیق حمایت شده‌اند، ولی برخی بخش‌ها ممکن است سطحی به نظر برسند.
❗ ترکیب موضوعات متنوع — این تنوع ممکن است برای خوانندگانی که دنبال یک خط موضوعی ثابت هستند کمی پراکنده به نظر برسد.
🧾 جمع‌بندی
کتاب دانش و شبه‌دانش اثری است که می‌تواند چشم‌انداز علمی و عقلانی خواننده را دربارهٔ پدیده‌های ذهنی و رفتاری تغییر دهد. با خواندن این کتاب:
🔹 با خواب، حافظه، هیپنوتیزم و شناخت بهتر آشنا می‌شوید.
🔹 یاد می‌گیرید چگونه بین باورهای نادرست و واقعیت علمی تفاوت قائل شوید.
🔹 دیدگاه انتقادی و علمی نسبت به اطلاعات پیرامون‌تان پیدا می‌کنید.
📌 این اثر برای هر کسی که می‌خواهد تفکر علمی را در زندگی روزمره خود تقویت کند بسیار ارزشمند است.

332