کتاب …و جهان واژگون شد نوشته امانوئل ولیکوفسکی

کتاب …و جهان واژگون شد
نوشته امانوئل ولیکوفسکی
برگردان به فارسی محمدحسین نجاتیان

کتاب «…و جهان واژگون شد» اثر امانوئل ولیکوفسکی با ترجمهٔ محمدحسین نجاتیان یک اثر بحث‌برانگیز و متفاوت در تاریخ تفکر علمی و فرهنگی است که خواننده را با نظریه‌هایی دربارهٔ رخدادهای کیهانی و تأثیرشان بر تاریخ بشر روبه‌رو می‌سازد. این کتاب که در اصل با عنوان Worlds in Collision منتشر شده، تلاش می‌کند با استفاده از متون تاریخی، افسانه‌ها، اساطیر و شواهد باستان‌شناسی، راهبردی نوین برای فهم پیشینهٔ زمین و بشر ارائه دهد و بر این باور است که حوادث بزرگ و ناگهانی در نظام خورشیدی در دوران تاریخی موجب تغییرات اساسی در وضعیت زمین و تمدن‌ها شده‌اند؛ دیدگاهی که بر کلام رسمی علم و تاریخ رایج چالش جدی وارد می‌کند و بحث‌های فراوانی را برانگیخته است.
ولیکوفسکی در این اثر کوشیده است نشان دهد که برخی از وقایع طبیعی بسیار عظیم مانند نزدیک‌شدن ناگهانی اجرام سماوی به زمین، پدیده‌هایی بودند که نه در اعماق زمان پیش‌تاریخی، بلکه در تاریخ معتبر بشر اتفاق افتاده‌اند و هرچند با برخورد فیزیکی مستقیم همراه نبوده‌اند، اما تأثیرات شدید بر محور چرخش زمین، تغییرات اقلیمی، زلزله‌ها، سونامی‌ها و بحران‌های تمدنی داشته‌اند. او با بررسی اساطیر و روایات سنتی از فرهنگ‌های مختلف، تلاش کرده تا این روایات را به‌عنوان بازتاب‌های جمعی از این حوادث عظیم بخواند، رویکردی که هم طرفداران خاص خود را داشته و هم به‌شدت از سوی جامعهٔ علمی مورد انتقاد قرار گرفته است.
یکی از برجسته‌ترین جنبه‌های این کتاب، ترکیب منابع گوناگون از اسطوره تا متون دینی و تاریخی است تا الگوی یک تحول کیهانی-تاریخی ترسیم شود؛ مدلی که در آن تقریباً تمامی حادثه‌های بزرگ طبیعی و اجتماعی با وقایع آسمانی مرتبط می‌گردند. ولیکوفسکی تلاش کرده تا با رد این ذهنیت که جهان همیشه آرام و پایدار بوده، بگوید که تاریخ زمین سرشار از برهم‌کنش‌های عظیم میان اجرام آسمانی بوده که آثارشان در بقایای فرهنگی و زیستی بشری قابل ردیابی است.
با این حال، بخش بزرگی از جامعهٔ علمی، استدلال‌های او در مورد مکانیک سماوی و بازخوانی متون را غیرعلمی و در حیطهٔ شبه‌علم می‌داند، زیرا بسیاری از ادعاهای کتاب با اصول فیزیک و شواهد قطعی علمی هم‌خوانی ندارند و به همین دلیل حتی در زمان انتشار، با مخالفت‌های جدی روبه‌رو شد و بحث‌های گسترده‌ای دربارهٔ اعتبار روش‌شناسی آن به راه افتاد.
ترجمهٔ محمدحسین نجاتیان باعث شده نسخهٔ فارسی این اثر در ایران نیز خواننده‌گان خاص خود را پیدا کند و فرصتی فراهم شود تا مخاطبان فارسی‌زبان نیز با این دیدگاه‌های غیرمتعارف دربارهٔ تاریخ جهان و تعاملات کیهانی آشنا شوند. این کتاب برای افرادی که به تاریخ تفکر علمی، نظریه‌های جایگزین دربارهٔ تحول جهان و ارتباط میان فرهنگ‌ها و پدیده‌های طبیعی علاقه‌مند هستند، خواندنی است، هرچند که باید با ذهنی نقاد و آمادگی برای مواجهه با دیدگاه‌هایی فراتر از چارچوب‌های علمی متعارف به آن نزدیک شد.
512