کتاب تاریخ دارائی ایران به قلم مجید یکتائی.

کتاب تاریخ دارائی ایران
به قلم مجید یکتائی.

کتاب «تاریخ دارائی ایران» اثر مجید یکتائی یکی از منابع کمتر شناخته‌شده اما ارزشمند در حوزه تاریخ مالیه و ساختار اداری ـ اقتصادی ایران در دوران قاجار و پهلوی است.
این کتاب به بررسی تطور نظام دارایی و مالیه ایران از دوران پیشامدرن تا شکل‌گیری نهادهای مدرن اداری می‌پردازد.
نویسنده تلاش کرده است سیر تحول ساختارهای مالی را در پیوند با دگرگونی‌های سیاسی و اجتماعی توضیح دهد.
یکی از ویژگی‌های مهم اثر، توجه دقیق به منابع آرشیوی و اسناد وزارت دارایی است.
کتاب نشان می‌دهد که چگونه اصلاحات مالی دوران قاجار زمینه‌ساز ایجاد نهادهای جدید در دوره پهلوی شد.
مجید یکتائی به‌صورت ویژه بر نقش مستشاران خارجی در سامان‌دهی مالیه ایران تأکید می‌کند.
او شرح می‌دهد که ورود کارشناسان بلژیکی و آمریکایی چه تغییراتی در گمرک و خزانه به‌وجود آورد.
در بخش‌هایی از کتاب، نظام مالیاتی سنتی ایران با جزئیات دقیق بررسی شده است.
خواننده با شیوه‌های گردآوری مالیات در ایالات و نحوه رفتار حکام محلی آشنا می‌شود.
کتاب همچنین به اصلاحات بودجه‌ای در اوایل قرن چهاردهم هجری شمسی اشاره می‌کند.
یکی از نکات جالب، روایت نویسنده از کشمکش‌های سیاسی پیرامون تدوین بودجه سالانه است.
در متن کتاب، تغییرات ساختاری وزارت دارایی از دوره مشروطه تا دهه ۱۳۳۰ تحلیل شده است.
نویسنده با آوردن نمونه‌هایی تاریخی، اهمیت شفافیت مالی را برجسته می‌کند.
کتاب نشان می‌دهد که نبود نظام حسابداری مدرن چگونه به فساد اداری دامن می‌زد.
یektayi تلاش کرده است نقش مجلس شورای ملی در اصلاح مالیه را نیز برجسته کند.
او برخی از مباحثات مهم نمایندگان درباره مالیات، گمرک و هزینه‌های دولت را نقل می‌کند.
کتاب در کنار جنبه تاریخی، اطلاعات آماری ارزشمندی درباره درآمد و هزینه دولت ارائه می‌دهد.
یافتن آمارهای دقیق در آن دوران دشوار بوده و همین داده‌ها ارزش اثر را بیشتر می‌کند.
در بخش‌هایی، نویسنده نگاه انتقادی به ناکارآمدی ادارات محلی دارد.
او تأکید می‌کند که نبود آموزش کارکنان مالیه به بروز خطاهای گسترده منجر می‌شد.
کتاب همچنین به اصلاحات پولی و تأثیر بانک شاهنشاهی بر اقتصاد ایران می‌پردازد.
تحلیل نویسنده درباره نقش بانک ملی ایران نیز بخش مهمی از مطالب کتاب است.
در این کتاب، تحول نهاد خزانه‌داری کل با جزئیات فنی توضیح داده می‌شود.
مجید یکتائی اهمیت ایجاد بایگانی‌های مالی را برای کنترل هزینه‌ها مطرح می‌کند.
او نشان می‌دهد که چگونه افزایش درآمدهای نفتی الگوی دخل و خرج دولت را تغییر داد.
یکی از جذاب‌ترین فصل‌ها به چالش‌های اجرای مالیات‌های مستقیم اختصاص دارد.
نویسنده نمونه‌های واقعی از مقاومت‌های اجتماعی در برابر مالیات را ذکر می‌کند.
جایگاه گمرک در ساختار مالی دولت نیز با تکیه بر منابع معتبر بررسی شده است.
کتاب توسعه قوانین مالی در دوره رضاشاه را به‌عنوان نقطه عطفی تاریخی معرفی می‌کند.
یektayi نشان می‌دهد که این اصلاحات چگونه به تقویت دولت مرکزی منجر شد.
او در مواردی از نارسایی‌های قوانین و پیامدهای آن نیز سخن می‌گوید.
در پایان کتاب، تصویری کلی از مسیر مدرن‌سازی مالیه ایران ارائه می‌شود.
کتاب از نظر سبک نگارش نسبتا خشک اما دقیق و مبتنی بر داده‌های تاریخی است.
برای پژوهشگران تاریخ اداری و مالی ایران منبعی سودمند به شمار می‌آید.
نسخه چاپ ۱۳۵۲ کتابفروشی دهخدا یکی از چاپ‌های کمیاب این اثر محسوب می‌شود.
این چاپ دارای ویرایش نسبتاً منظم و فهرست تفصیلی موضوعی است.
اگرچه متن فاقد تحلیل اقتصادی مدرن است، اما داده‌های آن برای پژوهشگران امروز ارزشمند است.
کتاب بیان می‌کند که ساختار مالی ایران همواره تحت تأثیر سیاست و تحولات بین‌الملل بوده است.
نویسنده نتیجه می‌گیرد که اصلاحات مالی بدون تحول اداری امکان‌پذیر نیست.
در مجموع، این کتاب تصویری جامع از تاریخ مالیه ایران در گذار به دولت مدرن ارائه می‌دهد.
مطالعه اثر برای شناخت ریشه‌های ساختار مالی کنونی ایران بسیار آموزنده است.
۵۷۷