کتاب از کالیگاری تا هیتلر تاریخ روانشناختی سینمای آلمان نویسنده زیگفرید کراکائر

کتاب از کالیگاری تا هیتلر
تاریخ روانشناختی سینمای آلمان
نویسنده زیگفرید کراکائر

کتاب «از کالیگاری تا هیتلر: تاریخ روانشناختی سینمای آلمان» اثر زیگفرید کراکائر (Siegfried Kracauer) یکی از آثار کلاسیک در مطالعات سینما است که با نگاهی اجتماعی و روانشناختی به سینمای آلمان در دوره‌ی جمهوری وایمار (۱۹۱۸–۱۹۳۳) می‌پردازد و تلاش می‌کند پیوندی میان فیلم‌های آن دوره و تحولات فرهنگی و ذهنیت جمعی مردم آلمان که به صعود نازیسم انجامید، نشان دهد. کراکائر که منتقد فیلم و نظریه‌پرداز آلمانی بود، در این کتاب معتقد است فیلم‌های آن دوره بازتاب ناخودآگاه جمعی جامعه هستند و می‌توان از طریق تحلیل آن‌ها به فهم بهتر وضعیت روانی و اجتماعی آلمان قبل از هیتلر رسید.
او در مقدمه کار خود را این‌گونه توصیف می‌کند که هدفش نه تحلیل صرف سینمای آلمان، بلکه کشف «گرایش‌های عمیق روانی» حاکم بر جامعه‌ی آلمان در دوران پس از جنگ جهانی اول تا ظهور فاشیسم است. کراکائر باور دارد که این گرایش‌ها در فیلم‌ها به شکل نمادین و بصری ظهور یافته‌اند و این نمادها می‌توانند به فهم علل و زمینه‌های تاریخی و اجتماعی صعود نازیسم کمک کنند.
ساختار کتاب چهار دوره‌ی مهم تاریخ سینمای آلمان را از آغاز تا سال ۱۹۳۳ بررسی می‌کند: دورهٔ آغازین (۱۸۹۵–۱۹۱۸)، دورهٔ پساجنگ (۱۹۱۸–۱۹۲۴)، دورهٔ تثبیت (۱۹۲۴–۱۹۲۹) و دورهٔ پیشا-هیتلر (۱۹۳۰–۱۹۳۳). در هر دوره او نمونه‌های برجسته‌ای از فیلم‌ها را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد چگونه مضامین و سبک‌های سینمایی بازتاب‌دهندهٔ بحران‌ها، ترس‌ها و خواسته‌های جامعه هستند.
برای کراکائر، فیلم معروف «کابینهٔ دکتر کالیگاری» نمادی از تمایلات اقتدارگرا و نیاز به نظم در جامعهٔ آلمان است؛ شخصیتی که کنترلگر مطلق است و آزادی و ارزش‌های انسانی را نادیده می‌گیرد، تصویری استعاری از تمایلات فرهنگی و سیاسی حاکم بر جامعه در آن زمان به‌حساب می‌آید.
در تحلیل‌هایش، کراکائر نشان می‌دهد که تجربهٔ جنگ جهانی اول و بحران‌های پس از آن باعث شکل‌گیری نوعی ترس از هرج‌ومرج، اضطراب اجتماعی و آمادگی برای تسلیم به قدرت‌های متمرکز شده بود. این عوامل در فیلم‌های اکسپرسیونیستی و آثار دیگر دههٔ ۱۹۲۰ به‌صورت نمادین دیده می‌شوند و پیش‌بینی نوعی «جهان کابوس‌زده» می‌کنند که در آن شخصیت‌ها در برابر نیروهای ویرانگر و کنترل‌کننده قرار دارند.
در بخش پایانی کتاب نیز کراکائر تحلیل‌هایی دربارهٔ فیلم‌های تبلیغاتی و نازیستی ارائه می‌دهد و بررسی می‌کند چگونه دستگاه‌های فرهنگی و سینمایی پس از ۱۹۳۳ برای ترویج ایدئولوژی نازی به‌کار گرفته شدند، اگرچه بخش اعظم کتاب بر دورهٔ پیش از هیتلر تمرکز دارد.
به این ترتیب، اثر کراکائر نه تنها تاریخچه‌ای از سینمای آلمان است، بلکه تلاش می‌کند نشان دهد چگونه هنر فیلم می‌تواند آینهٔ ناخودآگاه جمعی و گرایش‌های فرهنگی و سیاسی یک ملت باشد.

406