کتاب «از هر دری سخنی» نوشتهٔ پرویز صیاد

کتاب «از هر دری سخنی»
نوشتهٔ پرویز صیاد
کتاب «از هر دری سخنی» مجموعه‌ای از گفتارها، یادداشت‌ها و سخنرانی‌هایی است که پرویز صیاد در دو سال ۱۳۷۶ و ۱۳۷۷ میلادی (در برنامه تلویزیونی «جام‌جم» لس‌آنجلس) ارائه کرده است.
در واقع این کتاب گردآورنده‌ی آثاری است که پیش از این به صورت گفتار یا اجرا منتشر یا پخش شده‌اند، و در انتخاب و تنظیم آن تلاشی شده تا تنوع موضوعی حفظ شود.
یکی از ویژگی‌های برجستهٔ اثر، تنوع موضوعاتی است که نویسنده به آن‌ها می‌پردازد: او نه صرفاً به هنر و فرهنگ، که به مسائل اجتماعی، زندگی انسان در مهاجرت، خاطره‌ها، مواجهه با غربت، هویت و سایر دغدغه‌های فردی و جمعی توجه دارد. در این معنا، عنوان «از هر دری سخنی» به خوبی بیانگر گستردگی میدان تفکر و قلم اوست.

در میان مطالب کتاب، می‌توان ردپایی از نگاه خودزندگی‌نامه‌ای و بیان تجربه‌های شخصی صیاد مشاهده کرد؛ او گاه از مواجهه‌اش با مخاطب، از حس دوری، از خاطره‌های گذشته، از تحولات زندگی هنری و مهاجرتها سخن می‌گوید. این ویژگی باعث می‌شود که کتاب نه صرفاً فشرده‌ای از موعظه‌ها یا تحلیل صرف، بلکه نوعی گفت‌وگوی صمیمی با خواننده باشد.

زبان اثر غالباً روایی و گفتاری است؛ در برخی بخش‌ها حس می‌شود نویسنده دارد با مخاطبش حرف می‌زند، نه اینکه صرفاً متنی منتشر کند. این سبک به متن حیات می‌بخشد و خواننده را نزدیک می‌آورد. بخش‌هایی نیز ممکن است جنبه انتقادی یا تأملی جدی‌تر داشته باشند، که در آن‌ها صیاد به بررسی پدیده‌های اجتماعی یا فرهنگی می‌پردازد.

نکته‌ای که برجسته است، حس غربت در این متن‌ها است؛ چون بسیاری از گفتارها در زمان اقامت در خارج ایران ارائه شده‌اند، تجربهٔ دوری، نگاه به وطن از دور، مواجهه با مخاطب ایرانی فاصله‌گرفته و نگرانی نسبت به حفظ هویت و فرهنگ، به چشم می‌آید. در این بستر، صیاد در نقش سفیری فرهنگی قرار می‌گیرد که هم روایت‌گر و هم مدافع پیوند با فرهنگ ایرانی است.

یکی از قدرت‌های این کتاب، تنوع صداست؛ خواننده گاه مواجهه‌ای ملایم با خاطره، گاه نقطه‌نظر جدی نقد اجتماعی و گاه لحظهٔ تأملی انسانی را تجربه می‌کند. این تنوع باعث می‌شود اثر یکنواخت نشود و هر بخش نوعی تازگی داشته باشد.

هم‌چنین، گرچه موضوعات مختلفی در کتاب مطرح است، اما وحدتی در دل اثر دیده می‌شود: آن وحدت در دغدغهٔ انسان، هویت، کوشش برای فهم و بیان وضعیت زندگی در روزگار نوظهور است. صیاد از زوایای متعدد به این دغدغه نزدیک می‌شود—هنر، جامعه، خاطره، سیاست فرهنگی—تا تصویری جامع‌تر از وضع انسان ایرانی دور از وطن ارائه دهد.

از چالش‌های احتمالی کتاب این است که چون مطالب گاه پخش شده‌اند یا در شکل گفتار بوده‌اند، خواننده‌ای که انتظار ساختار کلاسیک و منظم دارد ممکن است در چینش مطالب و پیوستگی آن‌ها احساس استحکام ادبی نکند. اما این ناپیوستگی به همان اندازه می‌تواند ویژگی‌ای باشد برای القای تنوع تجربه و شکنندگی زندگی مهاجرتی.
در جلد آن تصویری از نویسنده و طراحی هنری دیده می‌شود، که هم جلوه‌ای شخصی به اثر می‌بخشد و هم تأکیدی است بر حضور نویسنده در متن.

خواندن «از هر دری سخنی» برای آن دسته از مخاطبانی که به ادبیات مهاجرتی، خاطره و دیدگاه‌های روشنفکرانه علاقه دارند، تجربه‌ای ارزشمند است. این کتاب امکان دسترسی به ابعاد کمتر شنیده‌شده‌ای از زندگی هنری و فکری پرویز صیاد را فراهم می‌کند و خواننده را به تفکر وا می‌دارد دربارهٔ چیستی انسان، تعلق، فراق و گفت‌وگو در شرایط فاصله و غربت.

314